czyli gród rzecha dla początkujących
sobota, 01 marca 2008
Okna

sobota, 16 lutego 2008
Okno

środa, 06 lutego 2008
Bożnicza

niedziela, 03 lutego 2008
przy nowomiejskiej

wtorek, 22 stycznia 2008
cmentarz

środa, 10 stycznia 2007
Nowy Cmentarz Żydowski

W XIX w na starym żydowskim cmentarzu zaczęło brakować miejsca, toteż gmina żydowska w 1849r. zakupiła od chłopów na tzw. Czekaju pare hektarów ziemi pod nowy cmentarz.

Żródła podawały, iż najstarszy nagrobek na nowym cmentarzu pochodzi z roku 1850, ja znalazlem macewe (zdjęcie powyżej) niejakiego Awrahama Zeewa z roku 1848-49.

Jeszcze do czasu likwidacji getta (1943) grzebano tu zmarłych. Znajduje się tu kilka niewidocznych zbiorowych mogił Żydów i Cyganów, zmarłych z głodu i chorób w gettcie lub rozstrzelanych przez faszystów. Około 1943 r. rozpoczęto niszczenie cmentarza. Gospodarni i pomysłowi Niemcy sprzedawali granity i marmury lokalnym kamieniarzom, którzy przerabiali je na nagrobki katolickie. Natomiast piaskowce po odpowiedniej obróbce miały posłużyć do utwardzania ulic czy koryt rzek. Nadzór wywózki materiału Niemcy powierzyli Polakowi - dyrektorowi pobliskich Zakładów Ceramicznych. Dzięki temu robotnicy żydowscy mogli pozostawić na miejscu betonowe kamienne podstawy macew, aby ochronić ślad po swoich przodkach. Płyty nagrobne i macewy przepychano w wagonikach do cegielni i tam składowano. Część wykorzystano do utwardzenia koryta pobliskiego strumyka, a dużą część udało się uratować.

Po wojnie ocalali rzeszowscy Żydzi odzyskali niezniszczone macewy i usiłowali ustawić je na właściwych grobach, to jednak udało się w niewielu przypadkach. Większość macew została porzucona na trawie w przypadkowych miejscach. I tak sobie leżą i zarastają do dzisiaj.

Wiele macew jest porośniętych trawą. Powyżej na oddartej darni widać wypukłe nagrobne napisy, które utworzyła plątanina korzeni traw i chwastów. Zdjęcia te zrobiłem jeszcze w ubiegłym wieku. 

niedziela, 07 stycznia 2007
Synagoga Nowomiejska

Rzeszów. Widok w kierunku Placu Wolności. Po prawej synagoga nowomiejska. Powstała ona pod koniec XVIIw gdyż ludność żydowska w Rzeszowie szybko się powiększała. Na jej wybudowanie zgodę musiał wydać Hieronim A. Lubomirski. Jej projektantem i budowniczym był najprawdopodobniej Jan Belotti. Wybudowana w stylu barokowym posiadała charakter obronny.

Obecnie synagoga jest siedzibą miejskiej galerii BWA...

...zwana również Domem Sztuki.

niedziela, 22 października 2006
Rzeszów-Staroniwa

Na tej stacji zakończyła się 500-letnia historia rzeszowskich Żydów....

piątek, 20 października 2006
Nachum Sternheim

W tej kamienicy, przy ul. Dąbrowskiego 5, urodził się i mieszkał żydowski muzyk, śpiewak, kompozytor i poeta Nachum Sternheim. Jak wielu mieszkańców Galicji wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w 1908r. w poszukiwaniu lepszego życia.  Jednak wielka tęsknota za Reishą spowodowała że wrócił tu w roku 1912.  W swojej twórczości nawiązywał zarówno do motywów tradycyjnej muzyki żydowskiej, jak i muzyki ludowej rzeszowszczyzny.  Pisał pisenki w języku jidisz i polskim.  Zginął w 1942r. w rzeszowskim gettcie.

Jego twórczość w Polsce i Rzeszowie jest zupełnie nieznana. Natomiast jest popularna w Izralelu i USA gdzie znajduje się nawet w programach nauczania niektórych szkół. 

Mieszkając w USA Sternheim zaczął pracę dla wytwórni filmowych w Holywood. Gyby nie tęsknota za Polską i Rzeszowem (która w 1942 zakończyła się tragicznie), być może dziś jego nazwisko w świecie filmu byłoby tak znane jak innych emigrantów z Polski - braci Alberta, Sama, Harryego, Jacka Warnerów (twórców potęgi hollywoodzkiej Warner bros), urodzonych pod Warszawą, czy Samuela Goldwyna (współtwórcy wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer) urodzonego w Warszawie.

wtorek, 17 października 2006
Welcome to Reisha

Pierwsza wzmianka o Żydach zamieszkujących Rzeszów pochodzi z XVw. Około 11 żydowskich rodzin osiedliło się tutaj na mocy przywileju Stefana Batorego. Gmina istniała od XVIw. Wtedy też powstał stary cmentarz.   Na przełomie XVI/XVIIw. powstaje synagoga "Staromiejska" zwana też "Małą", a 100 lat później, około roku 1690 powstaje już druga - "Nowomiejska". Swą nazwę przyjmuje od żydowskiej dzielnicy "Nowe Miasto" (rejon obecnego Placu Wolności).   W 1800 roku mieszka w Rzszowie już ponad 5800 Żydów, co stanowi ponad połowę ludności całego miasta. Przed II wojną światową zamieszkuje Rzeszów ok. 15.000 Żydów (całe miasto liczy ok. 43000 mieszkańców). Historia narodu żydowskiego w Rzeszowie kończy się latem 1942r. kiedy to z dworca Staroniwa odjeżdżają stłoczone ludźmi transporty do Bełżca i Auschwitz.

 

Rzeszów. Synagoga Staromiejska

 

Plac Ofiar Getta

Plac Ofiar Getta. Stary cmentarz żydowski. Założony został w XVIw. a ostatni pochówek miał miejsce w połowie XIXw. (wtedy to otwarto nowy cmentarz na Czekaju).  W czasie II wojny światowej został całkowicie zniszczony, macewy użyto do brukowania ulic. Do roku 1939 był ogrodzony wysokim murem, który ku oburzeniu społeczności żydowskiej zburzono aby umożliwić przemarsze wojsk. Tak też powstała na jego środku ulica Sobieskiego, która istnieje do dzisiaj. W roku 1942 był on miejscem gromadzenia społeczności żydowskiej przed ich ostatnią podróżą.

Po wojnie urządzono tu park i postawiono pomnik upamiętniający ofiary wojny z terenu rzeszowszczyzny. Nie eksponowano specjalnie poprzedniego charakteru tego miejsca. Za czasów Polski Ludowej trudno było tu znaleźć ślad nawiązujący do jego historii.

 

Plac Ofiar Getta

Plac Ofiar Getta. Widok na stynagogę Nowomiejską (obecnie BWA)

 

Widok na pomnik.

 

Centralne miejsce placu z widokiem na Sąd Apelacyjny.

 

Płaskorzeźby na pomniku. Uścisk bratnich armii.

 

Towarzysze! Do boju!

 

Żniwa.